Plot Twist: Je ex is geen narcist
Als een label het gesprek overneemt
“Mijn ex is een narcist.”
Het is een uitspraak die professionals in relatie- en scheidingsbegeleiding regelmatig kunnen tegenkomen. Zo’n label kan iemand helpen woorden te geven aan pijnlijke ervaringen. Tegelijkertijd bestaat het risico dat het een verklaring wordt voor alles wat er in de relatie is gebeurd.
In &C vertelt Roos Boer waarom het belangrijk is om voorzichtig te zijn met het label ‘narcist’. Niet ieder egoïstisch, controlerend of kwetsend gedrag betekent dat iemand daadwerkelijk een narcistische persoonlijkheidsstoornis heeft.
Voor professionals is dat onderscheid belangrijk.
Zodra één partner volledig wordt verklaard vanuit een label, kan een gesprek gemakkelijk verschuiven naar goed tegenover fout, dader tegenover slachtoffer of gezond tegenover ongezond. Daarmee kan de ruimte om te onderzoeken wat er werkelijk tussen twee mensen gebeurt kleiner worden.
Dat betekent niet dat schadelijk gedrag moet worden gebagatelliseerd of dat verantwoordelijkheid altijd gelijk verdeeld is. Het betekent wél dat professioneel begeleiden vraagt om zorgvuldig te blijven kijken naar gedrag, patronen en interactie, zonder zelf een diagnose over te nemen die niet professioneel is vastgesteld.
Juist door voorbij het label te kijken, ontstaat ruimte voor andere vragen: wat gebeurde er in deze relatie? Welke patronen ontstonden er? Wat heeft iemand daarin ervaren? En waar ligt voor ieder de eigen verantwoordelijkheid?
Want uiteindelijk helpt inzicht in die dynamiek iemand verder dan alleen een verklaring voor het gedrag van de ander.
“Door iemand als narcist te bestempelen, hoef je niet meer naar je eigen aandeel te kijken.”
KIJK VANUIT DE KERN
Wat gebeurt er als het label het antwoord al geeft?
Een cliënt zegt: “Mijn ex is een narcist.”
Als professional kun je meegaan in het label, het ter discussie stellen of proberen vast te stellen of het klopt.
Maar misschien ligt de meest bruikbare ingang ergens anders.
Wat heeft iemand daadwerkelijk meegemaakt? Welk gedrag vond plaats? Wat deed dat met hem of haar? En welk patroon ontstond er tussen beide partners?
Door het label even los te laten, ontstaat ruimte om concreter te kijken.
Niet: “Hij deed dat omdat hij een narcist is.”
Maar: “Wat gebeurde er precies toen hij dat deed? Hoe reageerde jij daarop? Wat gebeurde er vervolgens tussen jullie? En herken je dat patroon op andere momenten?”
Daarmee verschuift het gesprek van een verklaring over de ander naar inzicht in wat er werkelijk gebeurde.
Dat betekent niet dat iedere dynamiek gelijkwaardig is. En het betekent ook niet dat iemand verantwoordelijkheid draagt voor schadelijk gedrag van de ander.
Het betekent dat je als professional onderscheid blijft maken tussen gedrag, interpretatie en diagnose — en onderzoekt waar voor je cliënt ruimte zit om zelf weer invloed te krijgen.
Dat is kijken vanuit de Kern: niet blijven steken in het label dat het gedrag verklaart, maar onderzoeken wat eronder ligt en waar beweging mogelijk is.
